Save the Children και ΕΣΠ: οι συνθήκες για τα παιδιά πρόσφυγες στην Ελλάδα

Στοιχεία και μαρτυρίες για τα παιδιά πρόσφυγες περιλαμβάνει η νέα τριμηνιαία έκθεση της διεθνούς οργάνωσης Save the Children (SCI) και του Greek Council of Refugees (GCR/ΕΣΠ).

Με νομική και επιστημονική τεκμηρίωση αποτυπώνει τις συνθήκες, τις δυσκολίες και τους κινδύνους για όσα παιδιά αναγκάστηκαν να φύγουν από τις εστίες τους ή μετακινούνται προς την Ελλάδα.

Έως τα τέλη Σεπτεμβρίου 2026 είχαν φτάσει στην Ελλάδα, αναζητώντας προστασία, περισσότεροι από 28.000 άνθρωποι. Από όσους έφτασαν δια θαλάσσης μεταξύ Ιανουαρίου και Αυγούστου, το 70% βρέθηκε στις ακτές της Κρήτης και της Γαύδου. Πρόκειται για πάνω από 13.000 άτομα, και από αυτά τα 7.450 έφτασαν το καλοκαίρι.

Σύμφωνα με το Λιμενικό, μόνο το πρώτο εξάμηνο καταγράφηκαν 780 παιδιά στις αφίξεις σε Κρήτη και Γαύδο, κυρίως από την Αίγυπτο, το Σουδάν, το Μπαγκλαντές και το Νότιο Σουδάν. Τον Αύγουστο του 2026 η Ελλάδα φιλοξενούσε 1.575 ασυνόδευτα παιδιά, στην πλειονότητα αγόρια άνω των 15 ετών.

Η έκθεση αναφέρει ότι τα παιδιά που φτάνουν σε περιοχές με αυξημένες αφίξεις, όπως η Κρήτη, εξακολουθούν να βρίσκονται αντιμέτωπα με ανεπαρκή υποδοχή, με καθυστερήσεις στην πρόσβαση στις διαδικασίες ασύλου και με εμπόδια που δεν επιτρέπουν ουσιαστική προστασία.

Βρέφη με αφυδάτωση και ύπνος σε χαρτόνια

Το κοινό ενημερωτικό σημείωμα της Save the Children International και του Ελληνικού Συμβουλίου για τους Πρόσφυγες (ΕΣΠ) είναι γραμμένο στη νηφάλια γλώσσα των ειδικών και αποφεύγει συναισθηματικά φορτισμένες περιγραφές.

Εκατοντάδες παιδιά, ανάμεσά τους ασυνόδευτα ανήλικα και βρέφη, φτάνουν συνήθως σε κακή κατάσταση, συχνά αφυδατωμένα, άρρωστα και τραυματισμένα στο σώμα και στην ψυχή. Όσα πέρασαν από τη Λιβύη έχουν αντέξει όχι μόνο το επικίνδυνο θαλάσσιο πέρασμα προς την Ελλάδα, αλλά και κράτηση, κακοποίηση και σοβαρή στέρηση, όπως έχουν τεκμηριώσει εκθέσεις, μεταξύ άλλων της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες.

Χρειάζονται επείγουσα ιατροφαρμακευτική φροντίδα, ψυχοκοινωνική στήριξη και πρόσβαση σε υπηρεσίες παιδικής προστασίας.

Αντί για αυτά, στην καλύτερη περίπτωση στοιβάζονται σε ακατάλληλους χώρους που επιδεινώνουν την κατάσταση, όπως έχει σημειώσει ο Συνήγορος του Πολίτη για την Αγία, κοντά στα Χανιά, και για το λιμάνι του Ηρακλείου.

Στο σημείωμα αναφέρεται ότι στο Ηράκλειο τα παιδιά που μόλις είχαν φτάσει, και τα ασυνόδευτα, κοιμούνταν πάνω σε χαρτόνια μέσα σε κτίριο του λιμανιού, με συνωστισμό και σε συνθήκες που απέχουν πολύ από τα προβλεπόμενα πρότυπα. Τοπικός εκπρόσωπος του Ερυθρού Σταυρού περιέγραψε και βρέφη που έφταναν αφυδατωμένα, τονίζοντας ότι κατά την άφιξη χρειάζονται αμέσως ιατρικός έλεγχος και περίθαλψη.

Οι δύο οργανώσεις υπογραμμίζουν ότι οι ελλείψεις στην υποδοχή στην Κρήτη παραμένουν, παρότι οι αφίξεις του καλοκαιριού κινήθηκαν σε γενικές γραμμές κοντά στα επίπεδα της προηγούμενης χρονιάς.

Αναφορές για Ηράκλειο και Ιεράπετρα

Ανταποκρίσεις τοπικών μέσων (nea kriti) από το λιμάνι του Ηρακλείου, στις οποίες παραπέμπει η έκθεση, μιλούν για συνθήκες ασφυξίας, με δεκάδες ανθρώπους κατάχαμα, για εικόνες που σοκάρουν και για χώρους που έχουν φρακάρει, με πληθυσμό υπερδιπλάσιο από αυτόν που αντέχει το κτίριο. Αναφέρουν επίσης ανθρώπους που περνούν τη νύχτα στην ύπαιθρο.

Ρεπορτάζ του neakriti (14/10) από τον χώρο της πρώην ΑΓΡΕΞ στην Ιεράπετρα της Κρήτης, που περιγράφεται ως «καταυλισμός της ντροπής», μεταφέρει ακόμη δυσμενέστερες εικόνες. Εκατοντάδες μετανάστες, ανάμεσά τους έγκυες γυναίκες και μικρά παιδιά από έξι μηνών ως έξι ετών, μένουν μέσα στο κρύο και στις λάσπες, ενώ κάποιοι αναγκάστηκαν να κοιμηθούν και κάτω από φορτηγά για να προφυλαχτούν από τη βροχή.

Οι επιπτώσεις του Συμφώνου της ΕΕ στα παιδιά

Στο κοινό σημείωμα οι δύο οργανώσεις δίνουν έναν πρώτο απολογισμό για τις συνέπειες που έχει στα παιδιά το Σύμφωνο της ΕΕ για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, σε ισχύ από τις 12 Ιουνίου.

Η πορεία αυτή ξεκινά από τη διαδικασία του ελέγχου διαλογής (screening).

Μετά την υπογραφή του Συμφώνου, η καταγραφή των αιτήσεων ασύλου ουσιαστικά σταμάτησε για αρκετό διάστημα λόγω διοικητικής ανεπάρκειας. Ακόμη και όταν ξεκίνησε ξανά, οι καθυστερήσεις ήταν πολύ μεγάλες. Έτσι χάνονταν οι προθεσμίες και τα παιδιά μαζί με τις οικογένειές τους παρέμεναν σε συνθήκες de facto κράτησης για ακόμη περισσότερο χρόνο.

Σύλληψη αντί για καταγραφή αιτήματος ασύλου

Γυναίκα πρόσφυγας από το Αφγανιστάν, που συνόδευε τα δύο ανήλικα εγγόνια της, περιγράφει ότι έφυγαν από τη χώρα για να σώσουν τη ζωή τους, πέρασαν από πέντε κράτη αναζητώντας ασφαλές μέρος και βρέθηκαν στη φυλακή. Συνελήφθη όταν παρουσιάστηκαν στο ΚΥΤ Μαλακάσας για να ζητήσουν άσυλο, καταδικάστηκε σε φυλάκιση δύο ετών για «παράνομη διαμονή» και κρατείται. Τη μαρτυρία κατέγραψε και την υπόθεση υποστηρίζει η οργάνωση Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο (RSA).

Η δικηγόρος του RSA αναφέρει ότι η ρητή άρνηση να καταγραφεί μια αιτούσα και τα παιδιά της, καθώς και η κλήση των αστυνομικών αρχών από το ΚΥΤ Μαλακάσας, οδήγησαν στη σύλληψή τους για παράνομη παραμονή και σε διοικητική απόφαση επιστροφής και κράτησης, υπό άθλιες συνθήκες. Χαρακτηρίζει τη μεταχείριση παράνομη, γιατί παραβιάζει κατάφωρα την ελληνική, την ενωσιακή και τη διεθνή νομοθεσία, θέτει ανθρώπους σε κίνδυνο και προσβάλλει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Δεν πρόκειται, προσθέτει, για μεμονωμένο περιστατικό. Η εγκατάσταση τέτοιων πρακτικών και η καταστρατήγηση αδιαμφισβήτητων δικαιωμάτων του ανθρώπου, ενόψει και της εφαρμογής του Νέου Συμφώνου, είναι παράνομες και δεν γίνονται ανεκτές σε μια δημοκρατική πολιτεία.

Παιδιά που κινδυνεύουν να καταγραφούν ως ενήλικες

Τα παιδιά πρόσφυγες εξακολουθούν να διατρέχουν τον κίνδυνο να αντιμετωπιστούν ως ενήλικες. Νέα ΚΥΑ για την εκτίμηση ηλικίας δεν έχει εκδοθεί, οπότε ισχύει το παλαιότερο προβληματικό πλαίσιο, που αντίκειται στο άρθρο 25 του Κανονισμού για τη Διαδικασία Ασύλου. Ανήλικοι με αμφισβητούμενη ηλικία μπορούν επίσης να μπουν σε διαδικασία συνόρων πριν ολοκληρωθεί η εκτίμηση, πρακτική που συγκρούεται με το τεκμήριο ανηλικότητας, εδραιωμένη αρχή του διεθνούς δικαίου.

Συλλήψεις παιδιών με την κατηγορία της διακίνησης

Προβληματική παραμένει και η σύλληψη παιδιών που κατηγορούνται για διακίνηση προσφύγων. Προκαταρκτική εξέταση του ΕΣΠ σε αναφορές του Λιμενικού (1-25/9) κατέγραψε 47 συλλήψεις σε 45 αφίξεις. Από αυτά τα πρόσωπα, τα 22 καταγράφηκαν ως παιδιά, ορισμένα 13 ως 15 ετών, ενώ άλλοι δέκα ήταν 18 ετών. Όλοι προέρχονταν από το Σουδάν ή το Νότιο Σουδάν. Οι ερευνητές συστήνουν, όταν ένα παιδί κατηγορείται ότι οδηγούσε σκάφος, να εξετάζονται προσεκτικά οι συνθήκες στις οποίες βρισκόταν, μαζί με ενδεχόμενο εξαναγκασμό ή εκμετάλλευση, με σεβασμό στο τεκμήριο αθωότητας και με τήρηση των διαδικαστικών εγγυήσεων.

Η έκθεση ζητά, τέλος, να προστατευτεί ο χώρος της κοινωνίας των πολιτών ώστε να διασφαλίζονται τα δικαιώματα του παιδιού. Οι ελληνικές αρχές, καταλήγουν οι οργανώσεις, πρέπει να αναθεωρήσουν τις απαιτήσεις εγγραφής των ΜΚΟ σύμφωνα με την απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας και τις συστάσεις της Επιτροπής της Βενετίας, δημιουργώντας κατάλληλο πλαίσιο για τις οργανώσεις που στηρίζουν παιδιά και οικογένειες. Η νομοθεσία οφείλει να εξαιρεί ρητά από την ποινική ευθύνη τη βοήθεια για την επιβίωση, τη διάσωση και τη βασική ανθρωπιστική φροντίδα, ώστε τα παιδιά να έχουν πρόσβαση στην υποστήριξη που χρειάζονται.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow